Waar de mens nooit is geweest!

Witte plekken op de kaart, bestaan die nog in het tijdperk van Google Maps? Nu er verkenners rondrijden op Mars zullen de meest afgelegen en verlaten plekken op aarde toch wel bezocht zijn? De nieuwsgierigheid van onze soort kent immers geen grenzen.

We vragen het Wilco van Rooijen, zelfbenoemd „beroepsavonturier”. Van Rooijen bereikte tijdens zijn expedities te voet en op ski’s de Noord- en Zuidpool en beklom de Seven Summits, de hoogste toppen van de zeven continenten op aarde. Zijn er in een tijd waarin er letterlijk files ontstaan naar de top van de Mount Everest, nog bergen op de wereld die nog niet bedwongen zijn? „Nog honderden”, antwoordt Van Rooijen resoluut aan de telefoon. Bergbeklimmers kiezen massaal voor de bekende toppen, en met volledig uitgeruste expedities zijn die tegenwoordig voor iedereen bereikbaar. „Daar is haast geen kunst aan”, zegt Van Rooijen, „Dat mist wat mij betreft de essentie van het klimmen – het gaat om het euforisch gevoel dat je krijgt wanneer je op eigen kracht de top bereikt.”

Dat er nog altijd maagdelijke toppen zijn heeft volgens Van Rooijen niet te maken met een technische onmogelijkheid er te komen: „Meestal is het een logistiek probleem. Dan moet je bijvoorbeeld eerst twee bergpassen over voordat je überhaupt met de beklimming kunt beginnen.”

Verboden te klimmen

De hoogste onbeklommen berg is de Gangkhar Puensum (7.570 meter) in Bhutan. Dat heeft een administratieve reden: sinds 1993 is het in Bhutan verboden om bergen boven de 6.000 meter te beklimmen uit respect voor de spiritualiteit van de berg. En sinds 2003 is bergklimmen er helemaal in de ban gedaan.

Het minst betreden stuk land op aarde is zonder twijfel Antarctica. In een indrukwekkende studie die vorig jaar in Nature verscheen, berekenden onderzoekers dat 31,86 procent van het totale landoppervlak van Antarctica nog nooit bezocht is door mensen. Daarvoor ploegden de onderzoekers alle beschikbare gegevens van 2,7 miljoen expedities en andere menselijke activiteiten door die er van 1809 tot en met 2018 plaatsvonden.

Kees Bastmeijer van Tilburg University was als juridisch specialist op het gebied van biodiversiteit een van de auteurs van de Nature-studie. Hij was verrast door de uitkomst: „Ik dacht dat Antarctica nog veel ongerepter zou zijn, niet dat de mens al twee derde verkend had.”

De meeste mensen (vóór corona wel 75.000 per seizoen) komen op Antarctica niet verder dan de 2 procent van het oppervlak dat in de zomer ijsvrij is, zegt Bastmeijer. Dat omvat ook de plekken die het belangrijkst zijn voor de unieke biodiversiteit op het continent. Het onverkende gebied lijkt daar geen grote rol in te spelen.

Wilco van Rooijen is heel nieuwsgierig naar dat terra incognita. Samen met de Technische Universiteit Eindhoven werkt hij aan een autonoom robotwagentje dat op verkenning wordt gestuurd, „licht genoeg om niet meteen in een gletsjerspleet te donderen”. Daarna zou hij graag ook zelf een kijkje willen nemen.

Bastmeijer zou het liefst zien dat het gebied beter beschermd wordt. Niet eenvoudig, want dat vereist instemming van alle 29 landen die gezamenlijk Antarctica beheren. „Als je niets regelt zijn er straks geen onbezochte gebieden meer te vinden”, zegt Bastmeijer. „We moeten ons afvragen of dat niet jammer is. Zo’n onbetreden gebied heeft een referentiewaarde voor de mensheid, psychologisch en ethisch is dat belangrijk.”

Bron: NRC door Sander Voormolen